Birleşmiş Milletler’e bağlı Uluslararası Uyuşturucu Kontrol Kurulu (INCB) Başkanı ve Üsküdar Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Sevil Atasoy, yalnızlık ile suç davranışı arasındaki bağlantıyı inceledi.
Yalnızlık bir risk faktörü olarak
Yetersiz sosyal bağlanma olarak tanımlanan yalnızlığın, kriminolojinin önemli bir odak noktası haline geldiğini belirten Prof. Dr. Sevil Atasoy, “Son dönemlerde yapılan araştırmalar, yalnızlığın bilişsel işlevleri, duygusal düzenlemeyi ve toplumsal davranışları etkileyen bir psikolojik durum olduğunu ve bu durumların tümünün suç eğilimlerini etkileyebileceğini ortaya koymaktadır. Ülkeler hızlı kentleşme, dijitalleşme ve demografik değişiklikler sebebiyle artan sosyal dağınıklık ile karşılaşırken, yalnızlık ile suç davranışı ve yeniden suç işleme arasındaki bağlantıyı anlamak giderek daha kritik bir hale gelmektedir.” dedi.
Yalnızlık, suç işlemeye zemin hazırlıyor
Yalnızlığın nesnel olarak sosyal izolasyonla aynı anlama gelmediğini ve yeterli sosyal bağlara sahip olmadığınızı hissetmek anlamına geldiğini belirten Prof. Dr. Atasoy, şu şekilde devam etti:
“Sosyal kontrol teorisi, gerilim teorisi ve etiketleme teorisi gibi kriminolojik yaklaşımlar yalnızlığı anlamak için kavramsal çerçeveler sunar. Travis Hirschi’nin sosyal kontrol teorisi ise aile, okul ve toplum ile olan zayıf bağların resmi olmayan sosyal kontrolü azalttığını ve sapma olasılığını artırdığını savunur. Yalnızlık; içselleştirilmiş özdenetimi azaltan zayıf bağlanma ve aidiyet duygusunun eksikliği olarak yorumlanabilir. Son yıllarda yürütülen çalışmalar bu görüşü desteklemektedir; örneğin sürekli yalnız kalan mahkûmların duygusal kontrol kaybı, artan kaygı düzeyleri ve azalan empati sergiledikleri gözlemlenmiştir. Bu durumların her biri suçlu davranışla ilişkilidir.”
Yalnızlık olumsuz duyguları ve dürtüselliği artırıyor
Son dönem psikolojik araştırmaların yalnızlığın olumsuz duyguları, dürtüselliği ve bilişsel çarpıtmaları yoğunlaştırdığını gösterdiğini ifade eden Prof. Dr. Atasoy, “Bu duygusal durumlar empatiyi azaltabilirken risk alma eğilimini artırabilir; her ikisi de suç davranışıyla ilişkili unsurlardır. Dolayısıyla yalnızlık sadece arka plan koşulu değil; aynı zamanda davranışsal engelleri azaltarak antisosyal etkilere yatkınlığı artıran bir psikolojik durumdur. Gelişimsel açıdan değerlendirdiğimizde yalnızlık hoşnutsuzluğu, dürtüselliği ve olumsuz duyguları derinleştirir ve stres ya da travmayla etkileşim içinde bulunabilir. Hapsedilmiş bireyler üzerine yapılan araştırmalar ise yalnızlığın ruhsal sıkıntı ve saldırganlığın artması üzerinde güçlü bir etkisi olduğunu göstermektedir.” şeklinde konuştu.
Zorbalığa maruz kalan gençlerde saldırganlık riski daha yüksek
Akranları tarafından dışlanan ya da zorbalığa uğrayan gençlerin uzun süre yalnız hissetme ihtimali olduğunu belirten Prof. Dr. Atasoy şunları ekledi:
“Araştırmalar bu gençlerin uyuşturucu kullanma, saldırgan davranış sergileme ve yasaları ihlal etme olasılıklarının daha fazla olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca yalnızlık deneyimleri travma, ebeveyn ihmali veya duygusal istismar gibi durumlarla birleşebilir. Bu bağlamda yalnızlık çevresel risk faktörlerinin hem göstergesi hem de sonucu haline gelebilir. Yalnız bir çocuklukta gelişen güvensiz bağlanma kalıpları yetişkinlikte kötü duygu düzenleme yeteneği ile dışsallaştırıcı davranışları öngörebilir; bu da yalnızlık ile suç işleme arasındaki gelişimsel bağı güçlendirir. Elbette sosyal olarak izole olan tüm gençler suça karışmaz; fakat yalnızlık suç işleyen akran grupları içinde kabul görme olasılığını artırarak suç davranışının öncüsü rolünü üstlenebilir.”
Gençlerde kurumsal izolasyonun yalnızlıkla ilişkili depresif duygulara yol açabileceği ve bunun da bireylerin suç işleme riskini artırabilecek eylemlerde bulunmasına neden olabileceğini belirten Prof. Dr. Atasoy şöyle devam etti: “Benzer şekilde uyum sağlayamadığı hissi bireyi siber zorbalık veya çevrimiçi hackleme gibi tehlikeli eylemlere yönlendirebilir.”
Yalnız hisseden yetişkinler sapkın alt kültürlere katılabiliyor
Yalnız hisseden yetişkinlerin sapkın alt kültürlere katılarak veya kötü faaliyetlerde bulunarak kendilerini bulmaya çalışabileceklerine dikkat çeken Prof. Dr. Sevil Atasoy şunları söyledi: “Son araştırmalar sosyal destek eksikliği yaşayanların şiddete veya tekrar suç işlemeye daha yatkın olduklarını göstermektedir. Yalnızlık insanların duygusal acılarıyla başa çıkmasını zorlaştırdığı için madde bağımlılığı gibi başlıca risk faktörlerine yol açabilir. Aynı zamanda insanlar üzerindeki çevrimiçi davranışlarını değiştirir; araştırmacılar sosyal olarak izole olmuş kişilerin siber suçlar işlemeye ya da insanları rahatsız etmeye daha eğilimli olduklarını belirtmektedir.”
Yaşlılar dolaylı yoldan suça katkıda bulunabiliyor
Yaşlı bireylerin genel itibarıyla düşük suç oranlarına sahip olmalarına karşın yaşlılıktaki yalnızlığın dolandırıcılık mağduru olma durumu ile madde kötüye kullanımı arasında bağlantılı olduğunu belirten Prof. Dr. Atasoy sözlerine şöyle devam etti: “Ayrıca yalnızlığın depresyon, bilişsel bozukluklar ve dürtü kontrolündeki azalma gibi ruh sağlığı sorunları aracılığıyla dolaylı olarak suça katkıda bulunabileceğini söyleyebilirim.”
Yalnızlık doğrudan şiddete yol açmaz
“Yalnızlık doğrudan şiddet yaratmaz; ancak hayal kırıklığı, öfke ve tehdit algısının artmasıyla ilişkilidir.” diyen Prof. Dr. Atasoy şöyle devam etti: “Sosyal olarak reddedildiğini düşünen bireyler belirsiz sosyal ipuçlarını düşmanca yorumlayabilirler ki bu duruma düşmanca atıf önyargısı denir; bu önyargı kişilerarası çatışmaları şiddet olaylarına dönüştürebilir.” Cezaevlerinde yapılan araştırmalar birçok mahkumun suça karışmadan önce aşırı derecede kronik bir yalnızlık hissettiğini ortaya koymaktadır.” şeklinde konuştu.
Dijital ortamlardaki anonimlik ile düşük sosyal engellerin sosyal açıdan izole olmuş bireylere yeni suç türlerini gerçekleştirme imkanı sunduğunu ifade eden Prof. Dr. Sevil Atasoy “Yalnız kullanıcılar siber zorbalık yapmaya ya da yasa dışı materyalleri tüketmeye daha açık hale gelirler.” dedi.
Cezaevleri yoğun birer yalnızlık alanıdır
Cezaevlerinin hem yoğun hem de somut bir şekilde yalnızlığın yaşandığı yerler olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Atasoy şöyle devam etti:
“Son yıllarda yapılan karşılaştırmalı çalışmalar mahkumların COVID-19 karantinasında karşılaştıkları benzer seviyelerde yalnız hissettiklerini göstermektedir ki bunun sonucunda cezaevindeki sosyal kısıtlamaların sadece cezalandırıcı değil aynı zamanda psikolojik zararlara yol açtığı anlaşılmaktadır.” Yalnız mahkumlar umutsuzluğa kapılmakta, şiddet eğilimleri artmakta ve rehabilitasyon programlarına katılmama konusunda daha istekli olmaktadırlar.” Tekrar suça karışan kişiler damgalama süreci sonucunda önemli ölçüde kendilerini geri çekmekte olup 2025 yılında seri suistimaller üzerine gerçekleştirilen vaka analizleri uzun süreli izolasyonun suçu bırakmayı zorlaştırdığını ortaya çıkarmıştır.
Bireylerin boşluk hissetmelerinin sıklıkla işsizlikten kaynaklandığı vurgulanmakta olup tahliye sonrası yapısal anlamda yaşanan sosyo-duygusal kopukluk kişilerin tekrar suça yönelmelerine sebep olmaktadır ki bu durum toplumsal entegrasyon yöntemlerinin önemini ortaya koymaktadır.”
Yalnızlık hem suça sebep oluyor hem de sonuçtur
Kendilerini mağdur hissedenlerle ilgili olan sorunu gündeme getiren Prof.Dr.SeviL Atasoy “2023 yılında mağdur olan kişiler üzerinde yürütülen çalışmalarda cinsel saldırıya uğramanın ardından yaşanan yoğunluğun çok daha fazla olduğu görülmektedir.” dedi.
Yine mağduriyetle birlikte gelen geçici depresyon gibi durumlardan dolayı yardım istemekte zorluk çekildiği belirtilmekte olup bu döngüsel ilişkinin anlaşılması sayesinde yalnızlığı hem suçu doğuran hem de sonuçlanan bir unsur olarak ele alabilmemize yardımcı olacaktır.
Prof.Dr.SeviL AtasOY “Bölgesinde yüksek oranda suç olduğu düşünülen kişiler kendilerini giderek daha fazla izole hissedebilirler.” ifadesinde bulundu.
Prof.Dr.SeviL AtAsOY “Bireylerin topluluk içerisinde güvenli sınırlar oluşturmak amacıyla birbirleriyle tanışabilmeleri adına uygulamaların yapılması gerekmekte” dedi.
Prof.Dr.SeviLAtAsOY “Eğitim alanındaki müdahaleler gençlerin aidiyet hissetmelerine yardımcı olabilir; ayrıca cezaevi kurallarında reform yapılmalıdır”.
Prof.Dr.SeviLAtAsOY “Hapishane ortamında aile üyeleriyle geçirilen zaman önemsenmeli ayrıca hücre hapsinin sınırlanması gerekmektedir” diyerek sözlerini tamamladı.
Prof.Dr.SeviLAtAsOY “Cezaevi sonrası yeniden entegrasyona yönelik programlarla insanlara destek verilmelidir” dedi.
Prof.Dr.SeviLAtAsOY , dijital okuryazarlığın teşvik edilmesi gerektigini vurgulayarak , çevrim içi topluluklara yönelik rehberlik oluşturulmasına ihtiyaç duyulduğunu dile getirdi.
Prof.Dr.SeviLAtAsOY “Bu politikalar , yoksulluktan ziyade değiştirilebilir risk faktörleri üzerinden hareket eden geniş kapsamlı halk sağlığı stratejileriyle uyumlu hale getirilebilir” şeklinde sözlerini sonlandırdı.
Prof.Dr.SeviLAtAsOY “YALNIZLIK , SUÇUN DOĞRU BİR NEDENİ DEĞİLDİR ANCAK DUYGUSAL , BİLGİSEL VE SOSYAL KIRILGANLIKLARDAKİ ETKİLERİ SUÇ FAALİTYLERİNDE MAĞDUR OLMA YA DA TEKRAR SUÇ İŞLEME RİSKİNİ ARTTIRABİLMESİNİN ÖNEMİNDE GÜCÜNDEN KAYNAKLANMAKTADIR” diyerek özellikle cezaevlerinde marjinal gruplarda yer alan kişilerin deneyimlerini dinamik şekilde ele almak gerektiğinin altını çizdi.
